De opkomst van generatieve AI, ofwel kunstmatige intelligentie, waarmee met een druk op de knop beeld, tekst, geluid en andere media kan worden gegenereerd, is niet meer te stoppen. Deze technologie heeft mooie kanten, maar er zijn ook zorgen. Want generatieve AI kan alleen bestaan dankzij de miljarden auteursrechtelijk beschermde werken in datasets waarmee het zichzelf traint. Die datasets zijn volautomatisch van het internet geschraapt. De makers van al die werken kunnen zich hier moeilijk tegen verzetten en ontvangen voor dit gebruik bovendien geen vergoeding. Dat wringt.  

De wet zegt dat makers gebruik kunnen maken van een rechtenvoorbehoud, een zogenaamde ‘opt out’. Dat wil zeggen dat je als maker het gebruik van je werk voor AI- trainingsdoeleinden kunt verbieden. Hoewel het goed is dat die mogelijkheid bestaat, is er veel onduidelijk: 

• Hoe moet ik opt outen?  

• Is er een centrale database voor opt outen? 

• Kan ik op naam op-outen of alleen op basis van mijn werk? 

• Kan ik mijn hele oeuvre in een keer opt outen? 

• Hoe zit het met een opt out voor werk dat al voor AI wordt gebruikt? 

• Hoe weet ik dat een opt out ook echt werkt? 

Veel vraagtekens dus maar helaas zijn er, juridisch gezien, nog nauwelijks antwoorden… En dat is een probleem, omdat de AI-systemen iedere dag groter en intelligenter worden. Uit noodzaak springt Opt Ouw Now! in dit gat.  

Helaas kunnen we dit (nog) niet garanderen. Ten eerste weten we niet of (alle) AI-bedrijven rechtenvoorbehouden respecteren. Er is op dit vlak nog weinig transparantie. Bovendien is er vanuit de wetgever nog beperkt sturing in hoe een rechtenvoorbehoud eruit zou moeten zien. Behalve het voorstellen om het, voor beeldmakers onwerkbare, robots.txt-protocol in te zetten, hebben de discussies rond de EU Code of Practice over AI niet geleid tot voor beeldmakers bruikbare opties voor het maken van een rechtenvoorbehoud of tot specifieke eisen. Het kan zijn dat in de toekomst hieraan aanvullende eisen worden gesteld, bijvoorbeeld op het punt van machineleesbaarheid (in de online context een vereiste volgens de wet) en de te verstrekken informatie. De Federatie Beeldrechten is van mening dat met het Opt Out Now!-initiatief een goede en geldige standaard gecreëerd is. Van ontwikkelingen op dit gebied houden we je na aanmelding op de hoogte. 

Er zijn tal van initiatieven waarmee je kunt opt outen. Daarvoor gelden wel dezelfde (juridische) onzekerheden. We moedigen makers toch aan om ook hiervan gebruik te maken in aanvulling op hun opt out via Opt Out Now. Hier en hier vind je een lijst en uitleg van de mogelijkheden die op dit moment bekend zijn.  


Met Opt Out Now! voeren we actie! Naast het zetten van een nieuwe standaard voor het AI rechtenvoorbehoud, willen we ook andere collectieve opt outinitiatieven in de beeldsector samenbrengen en daarnaast een statement maken. We willen met de makers die het Opt Out Now!-initiatief steunen een vuist maken richting beleidsmakers en AI-bedrijven om dit onderwerp op de politieke agenda te krijgen en beeldmakers in dit debat een duidelijke stem te geven. Zij moeten de controle terugkrijgen over hun werk. Voor de andere doelstellingen van de Federatie Beeldrechten op het gebied van AI verwijzen we je naar het dossier op de Federatie website. 

Als je alle makers namens wie er een collectieve opt out is gedaan door een van de partijen die wij op deze pagina hebben verzameld, bij elkaar op telt dan kom je al snel op meer dan 100.000 rechthebbenden. Zij hebben zich niet allemaal aangemeld via ons opt out formulier. Dat is vooral omdat het opt out formulier voornamelijk is gecirculeerd onder Nederlands(talig)e beeldmakers. Er wordt voor AI training daarentegen ook veel werk gebruikt van makers van over de hele wereld en bovendien worden veel rechthebbenden door hun collectieve beheersorganisatie vertegenwoordigd. Al met al kunnen we met vertrouwen zeggen dat er in Europa 100.000+ collectief beheerde opt outs zijn gedaan.

Opt Out Now! is er op dit moment alleen voor beeldmakers. In een later stadium zullen we onderzoeken of ook makers uit andere disciplines zich kunnen aansluiten.

Voor het gebruik maken van de opt out mogelijkheid lijkt het belangrijk dat jouw opt out op een bepaalde manier te traceren is tot de maker en het oeuvre. Het is dus het best om zo duidelijk mogelijk de naam te traceren waaronder het auteursrechtelijk beschermde werk is gepubliceerd. Dat kan een artiestennaam zijn of gewoon jouw voornaam én achternaam. Ben je niet zelf de maker, maar bijvoorbeeld de rechthebbende omdat je erfgenaam bent? Dan is het goed de naam van de originele maker te noteren, waarnaar het werk te traceren is. Zijn er bijvoorbeeld rechten ondergebracht in een BV? Dan is het goed om, als het werk onder beide namen gepubliceerd is, beide op te geven, bijvoorbeeld door de BV tussen haakjes achter de naam te zetten.